Çocuklarda Tansiyon – Doç Dr Osman Özdemir

Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi

Doç. Dr. Osman Özdemir — Sat, 04 Aug 2018 17:57:57 +0000

Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi

Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi 1: Kan Basıncı Yüksekliğine Bağlı Şikâyetler ve Hipertansiyon Tanısı ve Belirtileri

Çocuklarda hipertansiyon tedavisi, belirtiler ve tanı ile başlayan bir süreçtir ancak; çocuklarda hipertansiyon genellikle bir yakınmaya neden olmaz ve böyle bir problem genellikle rutin kan basıncı ölçümünde saptanır. Ciddi hipertansiyonu olan çocuklarda ise baş ağrısı, baş dönmesi, görme bozukluğu, burun kanaması, bulantı ve kusma ya da kişilik değişiklikleri gibi yüksek kan basıncı belirtileri görülebilir. Hipertansiyon acili olarak tanımlanan, konvulzyon (havale), inme (felç), fokal defisitler (bölgesel işlev bozuklukları), kalp yetersizliği ve akut böbrek yetmezliği gibi yaşamı tehdit eden bulgular ise başlangıçta nadirdir.

Kan basıncı ölçümleri sürekli %95’in üzerinde olan bütün çocuklar tam olarak değerlendirilmelidir. Bu inceleme, evre 1 hipertansiyonlu çocuklarda bir ay, evre 2 hipertansiyonlu hastalarda ise bir hafta içinde tamamlanmalı ve tedavileri düzenlenmelidir. İleriki yaşlarda hipertansiyon olma risklerinin arttığı bilinen, kan basıncı ölçümleri %90–95 arasında olan çocuklar tetkik edilmese dahi kan basıncı ölçümleri ile yakından izlenmelidir.

Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi 2: Hipertansiyonu Saptanan Çocukta Yapılması Gereken Tetkikler

Çocuklarda hipertansiyon tedavisi sürecinde tetkikler belirtiler sonra, ikinci aşamada yer alır. Başlangıç testleri, ikincil hipertansiyonun en sık görülen nedenlerine (böbrek dokusu ve damarlarının hastalıkları ile aort koarktasyonu) yönelik olmalıdır. Bu amaçla idrar incelemesi, idrar kültürü, tam kan sayımı, serum elektrolitleri, kan üre azotu, kreatinin ve ürik asit seviyeleri ile elektrokardiyografi (EKG), akciğer röntgeni, böbrek ultrasonografisi ve mümkünse ekokardiyografi (EKO) yapılmalıdır.

Esansiyel (birincil) hipertansiyon düşünülen şişman ergenlerde açlık kan şekeri, insülin ve yağ paneline de bakılmalıdır. Kan basıncı yüksekliği hafif olan ergenlerin ailesinde de esansiyel (birincil) hipertansiyon varsa, tanı muhtemelen esansiyel hipertansiyon olacağı için, ileri testleri yapmaya gerek yoktur.

Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi 3: Hipertansiyona Bağlı Hedef Organ Hasarı

Yapılacak ileri testlerle hedef organ hasarının belirlenmesi önemlidir. Ekokardiyografi ve retinal göz muayenesi kan basıncı %90’ın üzerinde olan şeker ve böbrek hastalarında veya %95’in üzerinde olan bütün çocuklarda yapılmalıdır.

Ekokardiyografi, kalbe bağlı nedenlerin taranmasında ve hedef organ hasarının genişliğinin belirlenmesinde kullanılır. Sol karıncık kasında kalınlaşma (sol ventriküler hipertrofi) en belirgin hedef ogan hasarıdır ve hem takip, hem de tedaviyi gerektiren bir göstergedir.

Yetişkinlere göre daha az retinal değişiklikler gözlenmesine rağmen hipertansiyonu olan çocuklarda göz dibi incelemesi kan basıncı yüksekliğinin uzun süreli etkilerini ortaya koymada yardımcıdır.

İdrarda protein atılımı, esansiyel hipertansiyonlu hastalarda erken kalp ve böbrek hasarının belirlenmesinde oldukça önemlidir.

Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi 4: Çocuk Hipertansiyonu Tedavi Yaklaşımları

Amaç kan basıncını %95’in altına indirmek ve devam eden hipertansiyonun uzun dönem etkilerinden hastayı korumaktır.

1-İlaç dışı yaklaşımlar:

Başlangıç tedavisi ilaç dışı yaklaşımlar şeklinde olmalıdır. Hipertansiyonu olan çocuğun yaşam tarzının değiştirilmesi ve hareketin arttırılması hem kan basıncı, hem de sağlığı üzerine faydalı etkiler sağlar. Sıklıkla yaşam boyu izlem ve tedavi gerekeceğinden hasta ve ailesi bu konuda bilgilendirilmeli ve tedaviye uyum açısından uyarılmalıdır.
Yağdan fakir, sebze ve meyveden zengin besinler genel olarak tuz alımını azaltır ve tartı kaybına ek yararlar sağlar. Vücut kitle indeksinde %10’luk azalma ile kan basıncında 8–12 mmHg’lık düşme olabileceği gösterilmiştir. Her hastada tuz kısıtlamasının faydaları açıkça gösterilememesine rağmen, bu çocuklara en azından yemeklere tuz eklenmemesi önerilir.
Çocukların tercih ettikleri telefon, tablet, bilgisayar ve video oyunları gibi hareketsiz oyunlar günde iki saatin altına indirilmelidir.
Haftada 3–4 defa zirve kalp hızının %60–85’ine ulaşan bir düzeyde aerobik egzersizlerin (hızlı yürüme, bisiklete binme ve yüzme gibi) yapılması önerilmelidir.
Ağırlık kaldırma gibi egzersizler kan basıncında ani yükselmelere yol açtığından hipertansiyon kontrol altına alınmadan yapılmamalıdır.
Ciddi hipertansiyonu olan hastalarda kan basıncı kontrol altına alınıncaya ve hedef organ hasarının olmadığı gösterilinceye kadar yarışmalı sporlar da yapılmamalıdır.
Varsa sigara ve ilaç bağımlılığı kesinlikle önlenmelidir.

2-İlaç tedavisi:

İlaç tedavisinde de hedef hastanın kan basıncını %95’in altına indirmektir. Ancak kronik böbrek hastalığı, şeker hastalığı ve hipertansiyona bağlı hedef organ hasarı varsa kan basıncını %90’ın altına indirmek amaçlanır.

Çocuklarda hipertansiyon tedavisi için kullanılan ilaç sınıfları; vazodilatörler (damar genişleticiler), b-blokörler ve diüretiklerdir (idrar söktürücüler). İlaç tedavisine daima tek ilaçla ve en az dozda başlanmalı, etki sağlanıncaya kadar ilaç en üst doza çıkılmalı, yeterli etki sağlanamadığı veya ilacın yan etkileri görüldüğü takdirde başka sınıftan ikinci bir ilaç eklenmelidir. İkili veya üçlü ilaç ile tedaviye rağmen kontrol altına alınamayan kan basıncı varsa ikincil hipertansiyon açısından hasta tekrar değerlendirilmelidir. Çünkü ikincil hipertansiyonun tedavisi altta yatan hastalığın ortadan kaldırılması ile mümkün olabilir.

Çocuklarda kan basıncı yüksekliği için ilaç başlama gereklilikleri şunlardır:

Şikâyete neden olan hipertansiyon,
İkincil hipertansiyon,
Ailede hipertansiyonun erken komplikasyonlarının olması,
Hipertansiyona bağlı hedef organ (kalp, göz, böbrek) hasarının gösterilmesi,
Şişmanlık, kan yağ düzeylerinin yüksek olması (hiperlipidemi) ve şeker hastalığı (tip 2 diyabet) gibi diğer koroner arter hastalığı risk faktörlerinin varlığı,
Tip 1 diyabet ve
İlaç dışı önlemlere rağmen kronik hipertansiyon olmasıdır.

3-Cerrahi tedavi:

Hipertansiyona neden olan aort koarktasyonu, böbrek damar hastalıkları, feokromositoma, nöroblastoma ve jukstaglomeruler hücre tümörü cerrahi olarak başarılı bir şekilde tedavi edilebilir.

4-Hipertansif kriz ve tedavisi:

Hipertansif kriz, ciddi hipertansiyon (sistolik kan basıncının 180 mmHg veya diastolik kan basıncının 110 mmHg’dan fazla olması) ya da hızla yükselen kan basıncı, nörolojik belirtiler-hipertansif ensefalopati (ciddi baş ağrısı, kusma, huzursuzluk, cevapsızlık, havale, papil ödemi, retinal kanama), kalp yetersizliği, akciğer ödemi veya böbrek kanlanmasında bozulma olmasıdır. Hipertansif krizde kan basıncını düşürmek için etkili hipertansiyon ilaçları damar yolundan ve hızla verilir.

İletişim Bilgileri:

Bebek ve Çocuklarda Hipertansiyon Tedavisi İle İlgili Her Türlü Soru İçin bize Ulaşın:

https://drosmanozdemir.com/bize-ulasin/

Doç Dr Osman Özdemir, Çocuk Kardiyoloji Uzmanı

Tel: +90 (312) 287 89 98

Adres: Kızılırmak Mahallesi 1450. Sokak, Ankara Ticaret Merkezi (ATM) A Blok Ofis No: 8 (2.kat) Çukurambar / ANKARA, 06510 Çankaya/Ankara

İlgili Linkler:

Çocuk Kalp Hastalıkları İle İlgili Daha Geniş Bilgi İçin:

https://drosmanozdemir.com/konu/cocuk-kardiyoloji/

Bizi Sosyal Medyadan Takip Edin:

https://www.instagram.com/drosmanozdemir/

Çocuklarda Hipertansiyon

Doç. Dr. Osman Özdemir — Thu, 26 Jul 2018 14:01:41 +0000

Çocuklarda Hipertansiyon Genel:

Çocuklarda hipertansiyon tanımı her ne kadar kulağa garip gelse de sanılan aksine hipertansiyon yalnızca yetişkinleri değil ergen, çocuk ve hatta bebekleri dahi ilgilendirebilen bir sağlık sorunu olabilmektedir. Günlük hayatta kan basıncı “tansiyon” ve kan basıncı yüksekliği “hipertansiyon” olarak adlandırılmaktadır. Çocukluklardaki hipertansiyon sıklığı (%1–2) yetişkinlere göre (%25–35) düşüktür. Ancak son yıllarda şişman ve hareketsiz çocuk sayısı ile hipertansiyon sıklığı da artmıştır. Dolayısıyla, hipertansiyon sadece yetişkinlerin değil çocukların da bir sorunudur. Bu nedenle, çocukların da kan basıncı ölçülmeli ve hipertansiyon tanısı açısından değerlendirmeleri yapılmalıdır.

Hangi çocukların tansiyonu ölçülmelidir?

Üç yaşından büyük çocukların her muayenesinde kan basıncı ölçülmelidir.
Üç yaşın altındaki çocuklarda ise erken doğum (prematürite), düşük doğum ağırlığı ya da yoğun bakım gerektiren yenidoğan hastalıkları, doğuştan kalp hastalığı, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, idrarda kan veya protein olması (hematüri ya da proteinüri), böbrek ve idrar yolu bozuklukları, organ veya kemik iliği nakli, kan basıncını yükselttiği bilinen ilaç kullanımı, hipertansiyon ile ilişkili sistemik hastalıklar, kafa içi basıncında yükselme ve aile öyküsünde doğuştan böbrek hastalığı (polikistik böbrek, sistinüri, ailesel nefrit) varlığında kan basıncı ölçülmelidir.
Bunların dışında, ailesinde esansiyel hipertansiyon, şeker hastalığı, şişmanlık, uyku apnesi, kalp damar hastalıkları veya inme olması da çocuğun kan basıncı muayenesinin dikkatle yapılmasını gerektirmektedir.

Çocuklarda Hipertansiyonun Tanımı ve Türleri

Çocuklardaki kan basıncı düzeyleri yaş, vücut boyu ve cinsiyet ile değişkenlik gösterdiği için, yetişkinlerde olduğu gibi, tansiyon değerleri belirli bir değerin üzerindeki çocuklarda doğrudan yüksek tansiyon tanısı konulamamaktadır. Bu nedenle, en az üç farklı ölçümde, ortalama sistolik (halk dilinde “büyük”) ve/veya diastolik (halk dilinde “küçük”) kan basıncı değerlerinin, hastanın cinsiyet, yaş ve vücut boyuna göre düzenlenen tablolarda %95’ten daha yüksek olması bu çocuklarda hipertansiyon olarak tanımlanmaktadır.

Ölçülen ortalama değerlerin %90–95 arasında olması ise yüksek normal kan basıncı (prehipertansiyon) olarak kabul edilmektedir. Yetişkinlerde olduğu gibi, kan basıncı seviyeleri 120/80 mmHg’nın üzerinde olan ergenler de prehipertansiyonlu kabul edilmelidir. Yapılan çalışmalarda, yetişkin dönemde hipertansiyon gelişme riskinin, prehipertansiyonu olan çocuklarda, kan basıncı normal olanlara göre daha fazla olduğu gösterilmiştir.

Hastalarda ölçülen kan basıncı %95 değerinden 5 mmHg daha yüksekse belirgin hipertansiyon (evre 1 hipertansiyon) ve %99 değerinden 5 mmHg daha yüksekse ciddi hipertansiyon (evre 2 hipertansiyon) olarak tanımlanmaktadır.

Çocuklarda Tansiyon ölçümü nasıl yapılmalıdır?

Kan basıncının hatalı teknik ve cihazlarla ölçülmesi nedeniyle çocuklarda hipertansiyon tanısı sıklıkla hatalı olarak konulabilmektedir. Kan basıncı standart civalı sfigmomanometre, stetoskop ve sağ üst kol boyutuna uygun manşon ile ölçülmelidir. Manşonun en/boy oranı en azından 1:2 olmalıdır. Daha dar manşonla ölçülen kan basıncı daha yüksek ya da daha geniş manşonla ölçülen kan basıncı daha düşük bulunabilir. Kan basıncı ölçümleri en az 5 dakikalık dinlenme sonrası, kol kalp seviyesinde iken çocuklarda oturur, süt çocuklarında ise sırtüstü pozisyonda yatarken yapılmalıdır. Standart değerlendirmeler açısından tekrarlayan ölçümlerde sağ kol tercih edilmelidir. Stetoskopla ölçümün zor olduğu bebeklerde nabız tekniği ile de kan basıncı ölçülebilir.

Çocuklarda hipertansiyon tanısı için, erkek ve kız çocuklarda, 1–17 yaşlar arasındaki boy yüzdeliklerine göre, kan basıncının 50, 90, 95 ve 99. yüzdelik değerleri için hazırlanan tablolar kullanılmaktadır. Bir yaşından küçük bebeklerde ise sistolik kan basıncının değerlendirilmesi hipertansiyon tanısı için yeterlidir. Sistolik kan basıncı yaşamın ilk haftasında günde, ardından ilk 6 hafta boyunca haftada 1–2 mmHg artış gösterir. Bir günlük yenidoğanda ortalama sistolik kan basıncı 70 mmHg’dır ve 1 aylıkken 85 mmHg’ya yükselir.

Çocuklarda Beyaz Önlük Hipertansiyonu ve Ayaktan Kan Basıncı İzlemi

Bazı çocuklarda hastanede ve/veya sağlık çalışanı tarafından ölçüm yapılması geçici bir stres yanıtına ve böylece kan basıncında yükselmeye neden olabilir. Bu durum “beyaz önlük (white coat) hipertansiyonu” olarak adlandırılır. Bu olay birçok hastanın yanlışlıkla hipertansiyon tanısı almasına, gereksiz tetkikler yapılmasına ve/veya ilaçlar verilmesine neden olur. Ayaktan kan basıncı izlemi ile beyaz önlük hipertansiyonu saptanabilir. Bu yöntem ile hastanın kendi yaşam ortamında 24 saat boyunca (gündüz 20 dakikada, gece 30 dakikada bir) kan basıncı ölçülebilir. Böylece tansiyondaki değişimler, hastanın gün içerisinde ne kadar yüksek kan basınçlı kaldığı, uykuda kaydedilen değerlerin ayaktaki değerlere göre yeterince azalıp azalmadığı (normalde bu azalma %10-15’tir) belirlenebilir. Ayrıca bu tetkik yardımıyla hipertansiyon tanısı olan çocuklarda, tedavinin etkinliği, ilaç direnci ve hedef organ hasarının varlığı değerlendirilebilir.

Çocuklarda Hipertansiyon ’un Sınıflandırılması

Herhangi bir sebebin gösterilemediği esansiyel (birincil) hipertansiyon ve
Bir bozukluğa bağlı ortaya çıkan ikincil hipertansiyon.

Çocuklarda Esansiyel (Birincil) Hipertansiyon

Büyük çocuklar ve genç yetişkinlerde kan basıncı yüksekliğinin en sık sebebidir. Esansiyel hipertansiyon sıklıkla ailede hipertansiyon veya kalp damar hastalıkları öyküsü ile ilişkilidir. Esansiyel hipertansiyonlu hastaların yaklaşık yarısı tuza duyarlılık gösterir ve şişmandır. Şişmanlığın yüksek sodyum alımı ve insülin direnci yoluyla kan basıncı artışına katkıda bulunduğu düşünülmektedir.

Metabolik sendrom olarak da bilinen hipertansiyon, şişmanlık, kan yağ düzeylerinin yüksek olması (hiperlipidemi) ve şeker hastalığı (tip 2 diyabet) birlikteliği, uzun dönemde kalp damar hastalıklarının gelişmesine neden olmaktadır. Bu nedenle hipertansiyona neden olan bir bozukluk saptanmasa bile çocukların kan basıncı normal düzeylerde tutulmalıdır.

Çocuklarda İkincil Hipertansiyon

Çocuklarda daha sık görülen ikincil hipertansiyonun %60–80’inin böbrek hastalıkları, %5–25’inin böbrek damar hastalıkları ve aort koarktasyonundan kaynaklandığı bilinmektedir. Daha küçük çocuklarda ve ciddi hipertansiyonu olan hastalarda genellikle altta yatan bir neden bulunmaktadır.

Çocuklarda Hipertansiyon ‘un Yaşa Göre Değişim Nedenleri

Doğuştan böbrek hastalıkları veya kalp damar sistemi ile ilgili bozukluklar süt çocukları ve küçük çocuklarda hipertansiyon ‘un başta gelen nedenidir.
Daha büyük çocuklarda idrarın geriye kaçmasına bağlı böbrek bozuklukları (reflü nefropatisi) ve kronik glomerülonefritler gibi böbrek hastalıkları ön plandadır.
Çocuk ve ergenlerdeki esansiyel hipertansiyon sıklığı yetişkinlerden daha düşük olmasına rağmen, ergenlik çağındaki kan basıncı yüksekliğinin en sık nedeni esansiyel hipertansiyondur.