Spor ve Kalp Sağlığı – Doç Dr Osman Özdemir

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor

Doç. Dr. Osman Özdemir — Wed, 27 Jun 2018 16:53:04 +0000

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor 1: Çocuklarımız neden spor yapmalı?

Son yıllarda çocukluk çağında yapılan egzersiz ve sporun sağlık açısından yararları üzerinde sıklıkla durulmaktadır. Çocuk kalp sağlığı ve spor ilişkisinin bu kadar sık anılmasının temelde iki nedeni bulunmakta. Birinci neden, dünyada olduğu gibi, ülkemizde de şişmanlığın (obezite) en önemli sağlık sorunlarından biri olmasıdır. Özellikle çocukluk yaş grubunu tehdit eden bu sorun, beklenenden çok daha erken yaşlarda ortaya çıkan, kronik hastalıkların hazırlayıcısı olduğu için önemsenmelidir. İkinci neden ise kentsel yaşam alışkanlıkları ile hareketsizliğin giderek artmasıdır. Hareketsizlikle ilişkili çok sayıda hastalık bildirilmiştir.

Çocuk kalp sağlığı için düzenli yapılan spor; televizyon izleme veya bilgisayarla oyun oynamayı sınırlandırır, sigara gibi kötü alışkanlıklardan uzak tutar, çocuğun psikolojisini destekler, kan şekeri ve insülin dengesine yardımcı olur, kolesterol düzeylerini düşürür, HDL’yi yükseltir ve kan basıncını düşürür.

Öyleyse, kronik hastalıklardan uzak, daha kaliteli ve sağlıklı yaşam sürme beklentisini karşılamanın en etkili yolu, çocukluk çağında düzenli egzersiz ve spor yapma alışkanlığının kazanılmasıdır.

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor 2: Ebeveynlerin Spora Bakışı

Spor yapılması konusunda doğru “rol-model” olabilmek çok önemlidir, çünkü çocuklar genellikle ebeveynlerinden gördüklerini yaparlar. Anne ve babanın spora bakış açısı, desteği ve katılımı çocukları doğrudan etkiler ve onların ilerleyen yaşlardaki alışkanlıklarını belirler. Ayrıca çocuklarla beraber spor yapılması, onlarla ebeveynleri arasındaki bağı kuvvetlendirerek, daha fazla sosyalleşmeyi sağlar ve anne-baba diyalogunun ötesine geçerek “takım ruhu” hissini arttırır.

Okullarda yapılan beden eğitimi derslerinin ve takım sporlarına katılımın, çocuğun ilerleyen yaşlarında spor yapmaya ve sporu hayatının bir parçası haline getirmeye daha fazla yönlendirdiği bildirilmiştir. Bu sebeple, okullarda çocukların beden eğitimi derslerine katılımları ebeveynleri ve öğretmenleri tarafından mutlaka desteklenmeli ve soğuk, yağmur, kar veya çamur demeden, ders arasındaki teneffüslerde dahi okul bahçesinde vakit geçirmeleri teşvik edilmelidir.

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor 3: Çocukları Spora Yönlendirirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Büyüme hızları nedeniyle, spor yapan çocuklukların, yetişkinlere göre çok daha fazla enerji ihtiyacı olduğu unutulmamalıdır. Ancak, bunun için özel bir besin grubu tercih edilmesine gerek yoktur. Daha çok günlük beslenme piramitleri içerisinde yer alan besinlerden enerji ihtiyacı karşılanmalıdır. Gerekirse yapılan spor tipine göre önerilen beslenme programları uygulanmalıdır.

Sporcu çocuklarda demir ihtiyacı da artmaktadır. Demir ihtiyacını gidermek için demir içeren besinlerin yeşil yapraklı sebzelerle birlikte tüketilmesi sağlanmalı ve böylece demirin vücut tarafından emilimi arttırılmalıdır.

Ağır grip olan ve bu nedenle ilaç kullanan çocukların gribal yakınmaları düzelinceye kadar spora ara vermeleri önemlidir. Çünkü hem gribal enfeksiyon, hem de grip için kullanılan ilaçlar kalp ritmini doğrudan etkileyebilirler.

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor 4: Çocuğa Uygun Spor Türü Seçimi

Temel kural, sporun güvenli olarak yapılması, çocuğun fiziksel gelişimi ve sağlık durumuna uygun olmasıdır.

Kesin olarak belirlenmiş bir yaş sınırı olmamakla birlikte, spora başlamak için en uygun zamanın 5 yaş civarı olduğu kabul edilmektedir. Bu dönemde daha çok sıçrama, yürüme veya koşu gibi oyun ağırlıklı aktiviteler önerilir. Daha büyük yaşlarda, okul çağı ve ergenlik dönemlerinde ise futbol, basketbol, voleybol, jimnastik, tenis, savunma sporları ya da atletizm gibi spor dalları tercih edilebilir. Çocuğun, kendisine uygun spor türünü, haftada en az 2 gün ve 30 dakika süreyle yapması sağlanarak, egzersizler düzenli bir ritme oturtulmalıdır.

Spor türleri yapılacak egzersizin ağırlığı ve temas durumuna göre sınıflandırılmaktadır. Ağır egzersiz gerektiren; basketbol, futbol, güreş, buz hokeyi, Amerikan futbolu temaslı, beyzbol, bisiklet, voleybol, hentbol, atlı sporlar, kayak kısmi temaslı, tenis, atletizm, halter, kürek, eskrim ve aerobik ise temassız spor türlerindendir. Temaslı olmayan spor türlerinden; badminton, masa tenisi, curling orta ağırlıkta egzersiz gerektirirken, okçuluk, golf ve atıcılık hafif egzersiz ile yapılan sporlardır.

Çocuk Kalp Sağlığı ve Spor 4: Spor ve Riskli Durumlar

Sağlıklı kalma konusunda oldukça faydalı olan fiziksel aktivitelerin bazı riskleri de beraberinde getirdiği akıldan çıkarılmamalıdır. Spor sırasında, fizik aktivitenin yoğunluğuna göre, vücudun oksijen ihtiyacı da artmaktadır. Bu artan oksijen gereksiniminin karşılanması için kan basıncı, kalbin hızı ve kasılma gücü, dolayısıyla da kalbin pompaladığı kan miktarı artmaktadır. Spor ile kalbin artan bu iş yüküne, sağlıklı bireylerin vücudu ve kalbi uyum sağlamakta sorun yaşamaz. Ancak çocukta daha önce belirti vermemiş bir kalp hastalığı öyküsü varsa, spor sırasında ani ölüm riski söz konusu olabilir.

İletişim Bilgileri:

Çocuklarda Spor ve Kalp Sağlığı İle İlgili Her Türlü Soru İçin bize Ulaşın:

https://drosmanozdemir.com/bize-ulasin/

Doç Dr Osman Özdemir, Çocuk Kardiyoloji Uzmanı

Tel: +90 (312) 287 89 98

Adres: Kızılırmak Mahallesi 1450. Sokak, Ankara Ticaret Merkezi (ATM) A Blok Ofis No: 8 (2.kat) Çukurambar / ANKARA, 06510 Çankaya/Ankara

İlgili Linkler:

Bizi Sosyal Medyadan Takip Edin:

https://www.instagram.com/drosmanozdemir/

Çocuk ve Gençlerde Spor Öncesi Kalp Muayenesi

Doç. Dr. Osman Özdemir — Tue, 12 Jun 2018 03:48:06 +0000

Çocuklarda Spor Öncesi Kalp Muayenesi

Spor Öncesi Kalp Muayenesi 1: Sporun Vücuda Etkileri ve Ani Ölümler

Spor öncesi kalp muayenesinin ya da bilinen adı ile spor raporunun neden önemli ve gerekli bir tedbir olduğunu anlamak için, sağlıklı kalma konusunda çok yararlı olan sporun bazı riskleri de beraberinde getirdiği unutulmamalıdır. Spor esnasında, fizik aktivitenin ağırlığına göre, vücudun oksijen ihtiyacı artmaktadır. Bu artan oksijen ihtiyacının karşılanması için kan basıncı, kalp hızı, kalbin kasılma gücü ve dolayısıyla kalbin pompaladığı kan miktarı artmaktadır. Spor ile kalbin artan bu iş yüküne, sağlıklı bireylerin vücudu ve kalbi uyum sağlamakta sıkıntı çekmez. Ancak çocukta daha önce belirti vermemiş bir kalp hastalığı varsa, spor sırasında ani ölüm riski artar.

Normal görünümlü sağlıklı bir bireyde, spor sırasında veya belirtilerin başlamasından itibaren bir saat içerisinde, herhangi bir travma olmaksızın ve beklenmedik bir şekilde gerçekleşen ölümler sporla ilişkili ani ölüm olarak adlandırılmaktadır. Ülkemizde sporla ilişkili ani ölüm sıklığı hakkında net bir veri bulunmamaktadır, ancak son yıllarda yaklaşık 130 sporcunun sporla ilişkili ani ölümü bildirilmiştir. Batı ülkelerinde yapılan araştırmalarda ise, yılda 100.000 sporcudan 2’sinin ani ölüm ile kaybedildiği rapor edilmiştir.

Genç sporcu ani ölümlerinin çoğu kalp yapısının doğuştan bozukluklarından kaynaklanmaktadır. Sıklık sırasına göre bu bozukluklar, kalp kasının aşırı kalınlaşması (hipertrofik kardiyomiyopati), koroner arterlerde yapısal farklılıklar ve kalp ritim bozukluklarıdır.

Ani ölüm açısından risk oluşturabilen yoğun egzersiz faaliyetleri, düzenli ve ölçülü bir şekilde yapıldığında kalp hastalıklarına bağlı ölüm ve hastalanma oranlarında anlamlı azalmaya sebep olmaktadır. Bu nedenle sağlık profesyonelleri egzersizin risklerini abartmamalıdır; çünkü sporun yararları büyük ölçüde risklerinden daha fazladır. Egzersizle ilişkili kalp olaylarına karşı en önemli savunma, düzenli fiziksel aktivite ile form tutmaktır. Çünkü ani ölüm, fiziksel olarak aktif çocuklardan ziyade, alışılmadık ağır fiziksel aktiviteyi gerçekleştiren en az aktif çocuklarda ortaya çıkmaktadır.

Spor Öncesi Kalp Muayenesi 2: Spor Öncesi Değerlendirmenin Önemi

Düzenli yarışmalara katılan sporcuların kendi yaş gruplarındaki normal bireylere göre yaklaşık 3 kat daha fazla ani ölüm riskiyle karşı karşıya oldukları bildirilmiştir. Bu artışın nedeni spora katılım değil, çoğunlukla altta yatan ve belirti vermeyen (sessiz) kalp hastalığının, yoğun antrenmanlarla ritim bozukluğuna yol açmasıdır. Bu sessiz hastalıkların çoğunun kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler), koroner arter bozuklukları veya anevrizmaları ya da kalp ritim bozuklukları olduğu bilinmektedir. Bu hastalıkları spora katılım öncesi sağlık değerlendirmeleri ile tanımak ve sporla ilişkili ani ölüm riskini en aza indirmek mümkündür.

Spora katılım öncesi doktora başvurularda, ülkemiz için kanunlar ve/veya alınmış genel kararlar doğrultusunda standart bir yaklaşım bulunmamaktadır. Buna rağmen kabul gören genel yaklaşım, spora başlamadan önce çocuğun ve ailesinin ayrıntılı tıbbi öyküsünün alınması, Çocuk Kardiyoloji Uzmanı tarafından muayenesinin yapılması ve uygun görülen kalp testlerinin planlanmasıdır. Böylece, sağlıklı olduğu gösterilen her çocuk, düzenli spor yapabilir. Kalp hastalığı tanısı konulan çocuklar da, Çocuk Kardiyoloji Uzmanı tarafından uygun görülen spor dallarından birisine güvenle yönlendirilebilir.

Başlangıç muayene ve testleri normal olup düzenli spor yapan çocuklar da, sonradan gelişebilecek hastalıklar açısından, yaptığı spor türüne göre belirlenen sıklıkta Çocuk Kardiyoloji Uzmanı tarafından kontrol edilmelidirler.

Spor Öncesi Kalp Muayenesi 3: Kalp Hastası Çocuklar ve Spor

Herhangi bir kalp hastalığı saptanan çocukların hemen hepsinin yapabileceği bir veya birkaç spor türü vardır. Kalp hastalığını sebep göstererek, bu çocukları yapabilecekleri spor dalından uzaklaştırmak çok hatalı bir davranış olur.

Akciğer atardamarı basıncını yükseltmeyen (pulmoner hipertansiyonu olmayan), kalp yetersizliğine yol açmayan ve dolaşım dengesini bozmayan kalp hastalığı olan çocukların egzersiz kapasiteleri genellikle normaldir ve spor yapabilirler.

Kalp kapaklarında ağır darlıkları, kalp kasında kalınlaşma veya işlev bozukluğu yapan kalp kası hastalıkları, kalp kası iltihapları, akciğer atardamarı basıncının arttığı hastalıkları, ameliyat sonrası ciddi sekeli ya da ciddi ritim bozukluğu olan çocuklar ise yarışmalı ve yoğun aktivite gerektiren sporlar yerine, Çocuk Kardiyoloji Uzmanının uygun gördüğü, okçuluk, golf veya atıcılık gibi hafif egzersiz ile yapılan sporlara yönlendirilmelidir.

Spor Öncesi Kalp Muayenesi 4: Spor Öncesi Değerlendirme Soruları

Spora katılım öncesi değerlendirmelerin en önemli bölümünün kişisel ve ailesel tıbbi geçmişin, özellikle kalp damar hastalıkları açısından sorgulanması olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle sorulması gereken temel sorular şöyle sıralanabilir:

Ailede 50 yaşından önce kalp hastalığından ya da aniden ölen oldu mu?
Ailede kalp kası hastalığı (kardiyomiyopati), koroner arter hastalığı, Marfan sendromu, uzun QT sendromu veya farklı bir ritim bozukluğu öyküsü var mı?
Antrenman sırasında veya hemen sonrasında bayılma, baş dönmesi, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı oldu mu?
Antrenman sırasında arkadaşlarından daha çabuk mu yorulursun?
Kalbinin çok hızlı veya normalden değişik attığını fark ettin mi?
Kan basıncı yüksekliği (hipertansiyon) ve/veya kolesterol yüksekliği (hiperkolesterolemi) var mı?
Doktor muayenesinde kalbinde farklı bir ses ya da üfürüm duyulduğu söylendi mi?
Doktor tarafından tanısı konulmuş solunum sistemi bozukluğu, kansızlık, alerji, bağışıklık sistemi hastalığı veya bu sistemi baskılayıcı ilaç kullanımı, böbrek hastalığı, sindirim sistemi hastalığı ya da nörolojik bozukluk var mı?

Spor Öncesi Kalp Muayenesi 5: Spor Öncesi Gerekli Testler ve Spor Raporu

Ayrıntılı tıbbi öykü ve fizik muayeneden oluşan sporcu sağlık değerlendirmeleri ile sporla ilişkili ani ölüm riskini azaltmak mümkündür. Ancak bu riski daha da azaltmak için Çocuk Kardiyoloji Uzmanı tarafından yapılan elektrokardiyografi (EKG) ve ekokardiyografi (EKO) de değerlendirmeye eklenmelidir.

Elektrokardiyografi ve EKO gibi sık kullanılabilen testlerin dışında, egzersiz testi (eforlu EKG) daha çok 35 yaş üstü sporculara ve sempatik uyarıyla ritim bozukluğu ortaya çıkma olasılığı yüksek olan bireylere önerilmektedir. Ritim bozukluğu şüphesinde 24-72 saatlik EKG kaydı (Holter monitorizasyonu), kalp kası bozukluklarında kalbin manyetik rezonans görüntülemesi, koroner arter bozukluğu şüphesinde kalbin çok kesitli bilgisayarlı tomografisi ya da anjiyografi gibi daha ileri tetkikler yapılması gerekebilir.

Spor Öncesi Kalp Muayenesi 5: Sahaların Daha Güvenli Hale Getirilmesi

Ciddi maliyet teşkil etmeyen sporcu sağlık taramalarına ek olarak spor sahalarında alınacak önlemlerle ani ölüm riski belirgin oranda azaltılabilir. Bu amaçla, spor sahalarında acil durum planları yapılmış olmalı, ilk yardım konusunda deneyimli sağlık personeli ve donanımlı ambulans veya defibrilatör gibi acil durum ekipmanları hazır bulundurulmalıdır.

Sonuç olarak, spor sırasında ani ölümü engellemenin en iyi yolu, Çocuk Kardiyoloji Uzmanı tarafından kalp hastalığı açısından riskli çocukların önceden saptanması (birincil koruma) ve ani ölüm olayı geliştiğinde, defibrilatör gibi acil durum ekipmanları ile etkin bir canlandırma (ikincil koruma) yapılmasıdır. Bütün çocuk ve gençlerin bilimsel gelişmelerle güncellenen spor öncesi tarama programları ile değerlendirilmeleri gerekmektedir.